Zwarte bij
Vergeten, verloren en hervonden
De Zwarte bij is niet alleen bij het grote publiek onbekend, maar ook onder imkers onbekend. Zo bestaan er veel mythes en onwaarheden over de Zwarte bij. Op deze pagina vertel ik meer over de Zwarte bij en eigen ervaringen.
Eigenschappen Zwarte bij
De eigenschappen van de Zwarte bij maakt haar geschikt voor de huidige en toekomstige imkerij hier onze eigen ervaringen
Varroa resistentie
De belangrijkste eigenschap binnen de huidige imkerij is varroa resistentie. Varroamijt is een parasiet waar bijna alle bijen ter wereld mee te maken hebben. Zwarte bijen hebben van nature hoge mate van varroa resistentie in zich. Eigenschappen als VSH (varroa sensitieve Hygiëne ruimen van broedcellen met mijtenfamilies) en Recapping (openen en sluiten van broedcellen met mijten). Waarbij bij het Carnicaras het niet tot nauwelijks lukt om de bijen varroa resistent te krijgen, is dit bij onze Zwarte bijen vaker wel dan niet aanwezig. Vooral in ongeselecteerde populaties als op Texel en Terschelling is varroa resistentie zeer sterk aanwezig. Ook onze geselecteerde lijnen van ZwarteBij.org uit Bosland en Chimay hebben hoge mate van varroa resistentie.
Zachtaardigheid
Onze Zwarte bijen moeten zachtaardig zijn, maar met een neiging tot verdedigen tegen indringers zoals wespen en muizen. Onze lijnen afkomstig van ZwarteBij.org worden geselecteerd op zachtaardigheid zodat de bijen ook geschikt zijn voor imkers en het imkeren in dichtbevolkt gebied. Zachtaardigheid is een selectie kenmerk en niet een raskenmerk. Zwarte bijen staan bekend als agressieve bijen, maar dit berust op een misopvatting en gaat vaak over hybridevolken. Veel imkers die dit benoemen hebben zelf geen ervaring met Zwarte bijen. Het kan wel voorkomen dat Zwarte bijen van ongeselecteerde origine meer defensief zijn, er is in die populaties veel variatie, maar dit geldt voor alle rassen.
Inheems
Onze Zwarte bijen zijn van nature al sterk lokaal aangepast. Uit onderzoek blijkt dat lokaal aangepaste bijen een hogere overlevingskans hebben. Wij werken voornamelijk met Zwarte bijen van lokale origine. Dit is voornamelijk van Chimay, soms van Texel. Ook onderzoeken wij hoe andere populaties Zwarte bijen het hier doen, bijvoorbeeld van Zweden. Tot op heden hebben wij deze bijen nog niet gebruikt in ons teeltprogramma omdat wij deze bijen nog niet afdoende kennen en nog niet tevreden zijn en we vermoeden dat ze niet afdoende lokaal zijn aangepast. Als wij andere lijnen van Zwarte bijen gebruiken in onze teelt worden deze eerst een paar generaties met bijen afkomstig van Bosland gekruist voor de gewenste eigenschappen vooraleer we deze lijnen verder gebruiken. Vanuit ecologisch oogpunt is het ook niet gebruikelijk en niet zonder risico zomaar verschillende ecotypes te kruisen. Onze bijen van afkomstig van ZwarteBij.org hebben een goede voorjaarsontwikkeling en pieken in de zomer.
Honingopbrengst
Ervaring met Zwarte bijen en honingopbrengst is goed. Onze Zwarte bijen afkomstig van ZwarteBij.org worden geselecteerd op alle imkereigenschappen en zo ook honingopbrengst, maar niet tot in het extreme van andere rassen. De honingopbrengst is gemiddeld goed en meer afhankelijk van locatie en lokale dracht dan van ras. Zwarte bijen halen ook sterk honing voor zichzelf en gaan naar het einde van het seizoen de honing meer opslaan in de broedkamer dan de honingkamer. Daarmee hoeft de imker ook minder of zelfs niet bij te voeren ondanks dat deze toch een mooie honingoogst heeft. De Zwarte bij piekt in augustus en is daarmee zonder veel ingrepen een zeer geschikte heidebij. Heidebij is ook een naam waar de Zwarte bij
Raatvastheid
Raatvastheid is sterk afhankelijk van met welk ecotype men werkt. Onze Zwarte bijen zijn over het algemeen goed raatvast en niet minder raatvast dan een goede Carnica of Buckfast. Vanuit de herkomst van de korfimkerij waar het voor de bijen handig was dat ze rende over de raat, zien wij soms deze eigenschap nog terug. Maar dit kan ook van dag tot dag wisselen. Over het algemeen hebben wij geen slechte ervaringen met opvliegen of rennen over de raat.
Zwermtraagheid
Zwermtraagheid van onze Zwarte bijen is vergelijkbaar met goede Carnica. Onze Zwarte bijen hebben geen sterke zwermneiging. Dit in tegenstelling tot onze ervaring met de Zwarte bijen van Texel en de nog maar korte ervaring Zwarte bijen uit Zweden. Waarschijnlijk zijn deze bijen hier in het zuiden niet gewend aan de voorjaarsdracht en willen direct Zwermen. Zwermtraagheid is een sterk fenotypische eigenschap. De Zwarte bijen van Zweden worden sterk geselecteerd op zwermtraagheid, de Zwarte bijen op Texel niet en zijn bij sommige imkers vrij om te zwermen. Onze Zwarte bijen zijn 2 weken later op sterkte wat ook het zwermen 2 weken vertraagd.
Ierse Zwarte bijen staan er weer om bekend niet of nauwelijks te zwermen. Dit door het wisselvallende klimaat daar. Soms zal zelfs een jonge koningin samen met haar moeder aan de leg zijn en pas zwermen als het weer het toelaat. Het kan zelfs gebeuren dat de jonge koningin zwermt en de oude koningin op het volk blijft.
Zie vervolg onder de foto
Vervolg eigenschappen Zwarte bij
De eigenschappen van de Zwarte bij maakt haar geschikt voor de huidige en toekomstige imkerij hier onze eigen ervaringen
Volksterkte
Zwarte bijen zijn over het algemeen kleinere volken en zijn 2 weken later op sterkte dan andere rassen. Dit is in onze ervaring niet nadelig. Omdat de volken kleiner zijn, en zeer sterk op dracht reageren en aangepast zijn aan lokale dracht (enkel de lokale ecotypes) is het verhaal van concurrentie met solitaire bijen ook niet ter sprake.
De wintertros daarentegen kan variëren van 2 vuisten groot tot 6 straatjes en alles daar tussenin. En toch kunnen deze volken een strenge vorst periode met nachten van -10 ºC overleven. Ook volken die als 2 vuisten hebben overwinterd kunnen zeer goed ontwikkelen. Zie daarvoor deze video.
Broedstop
Omdat de Zwarte bij zeer sterk op dracht reageert gaan de volken snel uit broed. Wij hebben het idee dat volken met een raszuivere koningin al met 3 dagen slecht weer van de leg gaan. Bij volken met een F1 koningin moet dit toch minstens 5 dagen zijn. Wij zien vaak na de voorjaarsdracht en de linde een broedstop. Wij zien dit al een sterk voordeel. De varroamijt heeft een broedcyclus van steeds 10 dagen leven op de bijen en dan in het broed. Deze cyclus wordt zo steeds doorbroken, wat steeds een klap geeft op de mijtenpopulatie. Zwarte bijen zijn altijd broedloos in de winter (ZwarteBij.org heeft hier een lopend onderzoek naar) in tegenstelling tot Carnica en Buckfast. En vaak al vanaf eind september tot soms wel begin januari.
Ook met de tropilaelapsmijt die inmiddels aan de voordeur van Europa staat zal dit een voordeel zijn. Deze tropimijt sterft na 3 dagen zonder broed.
Zelfredzaamheid
Zwarte bijen zijn ook zelfredzaam. Ze hebben altijd voldoende voedsel, leggen een brede stuifmeel en honingkrans aan rond het broed. Kunnen iedere soort winter overleven. Zijn spaarzaam met voer, in lange droge tijden of tijden met weinig zon en regen is bijvoeren niet nodig.
Zo blijkt ook dat daar waar nog veel Zwarte bijen leven, ook veel wilde volken leven. Op Texel minstens 60 volken. Op de Britse eilanden en Ierland kun je het zo gek niet bedenken of er is wel een wild volk te vinden in een schuur, boom of zelfs standbeeld. Of op het Franse Eiland Ile de Groix. Waar jaarlijks alle wilde volken worden geteld. Ook sinds de Aziatische hoornaar daar voorkomt is het aantal wilde volken niet minder geworden.
Zwarte bij niet uitgestorven
De Zwarte bij is niet uitgestorven, of eigenlijk nog niet. Waar 100 jaar geleden imkerde iedereen in Noordwest-Europa met de Zwarte bij. Helaas is dit door import van andere ondersoorten en rassen dit niet meer vanzelfsprekend. Waar veel imkers denken dat de Zwarte bij is uitgestorven is dit gelukkig nog niet. In de Benelux hebben we nog Zwarte bijen op Texel Waddeneiland Nederland, en in Chimay, Belgische Ardennen. En nog Enkele volken op Terschelling, Waddeneiland Nederland, maar die populatie is kritiek door jaarlijkse import van Carnica.
Uit DNA analyses van ZwarteBij.org hebben we ontdekt dat er nog Zwarte bijen zijn. Dit in tegenstelling tot wat veel imkers denken. Sommige populaties Zwarte bijen zijn er altijd geweest zoals op Texel, andere zijn door streng selecteren terug gebracht. Zie hier voor dit onderzoeken, er is nog een niet gepubliceerd onderzoek wat binnenkort wordt gepubliceerd.
Sterke verdediging vlieggat
Waar onze Zwarte bijen zachtaardig zijn naar de imker toe tijdens controles, hebben ze wel een sterkere verdediging aan het vlieggat. In combinatie met een rond vlieggat in de broedkamer is het roven door wespen zo goed als onmogelijk. Het ronde vlieggat maakt ook dat bijen sneller in en uit vliegen. Wij hebben de hoop dat dit helpt tegen de Aziatische hoornaar. De meeste volken maken vanaf augustus deze vlieggaten dicht met een propolistunnel zodat er nog maar 1 bij tegelijk in en uit kan. In het voorjaar knagen ze dit zelf weer open. Het valt ons op dat als we voor de kasten werken de bijen waakzamer zijn naar de imker. Dit doet ons vermoeden dat selectie op verdediging aan het vlieggat mogelijk is tegelijk met zachtaardige volken.
Enkele positieve eigenschappen
Zwarte bijen verwerken veel propolis, dit is niet alleen handig voor de imker om te oogsten, maar ook voor de bijen. Dit is hun eigen antibioticum. Waar bij andere rassen wordt geselecteerd op weinig propolis, selecteren wij juist op veel propolis. Vaak maakt dit de controles in het voorjaar en controles in late zomer najaar wat lastig. Maar nooit problematisch.
Zwarte bijen vliegen ook uit met kouder weer en lichte regen. Dit maakt haar geschikt voor bestuiving waar andere rassen met slechte dagen niet vliegen. Zo vliegen Zwarte bijen al uit vanaf 7 à 8 ºC.
Zwarte bijen verzamelen veel stuifmeel. Vooral in het voorjaar zie je dat meer dan 3/4 van de werksters met stuifmeel thuis komen. Ze leggen een voorraad aan voor lange tijd slecht weer.
Koninginnen worden makkelijk 3 jaar oud. Stille wissels gebeurd enkel als er iets mis is met de koningin, beschadigde poot of ouderdom
Meer informatie over de Zwarte Bij
“Als natuurliefhebber en imker kun je maar één soort honingbij houden en dat is de inheemse en lokale honingbij waar je woont, in mijn geval de Zwarte bij uit de Lage Landen”
Mathijs
Imker van Imkerij Bella
Laatste pagina wijziging 14-09-2026